Бүтээлийн нэр
Хуулийн этгээдийн бүртгэлтэй холбоотой маргаан шийдвэрлэж буй шүүхийн шийдвэрийн үндэслэлтэй байдал (иргэн, захиргааны шүүхийн хэргийн харьяаллын давхцал)
Зохиогч
Нээлттэй Нийгэм Форум Батболдын Амарсанаа, Сарангэрэлийн Батбаяр
Тэмдэглэл
Шүүхийн шийдвэрийн судалгаа цувралын 6 дахь дугаарт орсон судалгааны ажил. Уг судалгааны ажлыг Нээлттэй Нийгэм Форумын вэб сайтаас (forumn.mn) үзэх боломжтой.
Хэлбэр
Эрх зүйн шүүмж
Салбар
Иргэний эрх зүй
Бүтээлийн товч
Ардчилал, чөлөөт зах зээлийн нийгмийн үндэс суурь нь аж ахуй эрхлэх замаар ашиг олж, капитал буюу хөрөнгө бий болгох замаар өмчлөх эрхээ баталгаажуулах явдал юм. Манай улсын хувьд ч 1990-ээд оноос хойш чөлөөт зах зээлийн энэхүү замаар замнан, хувийн хэвшилд тулгуурласан эдийн засгийн хөгжлийг чиг баримжаагаа болгож, энэ тухай Үндсэн хуульдаа тунхаглан баталгаажуулсан билээ.

Үүний тод илрэл нь ашгийн төлөө хуулийн этгээд байгуулах замаар бизнесийн үйл ажиллагаа эрхлэх хэлбэр юм. 2019 оны байдлаар Монгол Улсад нийт 194.741 хуулийн этгээд бүртгэлтэй байгаагаас 152.737 компани буюу 80 орчим хувь нь компани хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Ийнхүү компанийн хэлбэрээр бизнесийн үйл ажиллагаа эрхлэх нь бизнес эрхлэгчдийн хувьд хөрөнгө оруулалт татах, санхүүжилт босгох, хязгаарлагдмал хариуцлага хүлээх зэрэг давуу талыг олгох боловч нөгөө талдаа компанийг удирдах, хөрөнгө болон хувьцаа шилжүүлэх, бизнесээ өөрчлөн байгуулах замаар өргө-жүү лэх зэрэг нарийн төвөгтэй асар олон харилцааг дагуулдаг.

Тухайлбал, хуулийн этгээдийн буюу компанийн бүртгэлээс үүдэх маргааныг хувийн эрх зүйн маргааны хүрээнд иргэний хэргийн шүүхээр (ИХШ) шийдвэрлэх үү, эсхүл бүртгэл хийсэн төрийн байгууллагын чиг үүргийн хүрээнд үүссэн захиргааны акттай холбоотой захиргааны эрх зүйн маргаан хэмээн үзэж, захиргааны хэргийн шүүхээр (ЗХШ) шийдвэрлэх үү гэсэн асуудал хөндөгддөг.

Эх газрын эрх зүйн тогтолцоотой улсуудын хувьд хуулийн этгээд буюу компанийн бүртгэлийг ямар байгууллага хариуцан гүйцэтгэж байгаагаас хамаараад, бүртгэлтэй холбоо бүхий мар-гааныг ямар шүүх харьяалан шийдвэрлэх тухай хоёр төр лийн хандлага түгээмэл байна. Үүнд: 1.Япон Улс болон манай улсын загвар болох төрийн гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллага буюу бүртгэлийн тусгай чиг үүрэг бүхий байгууллага бүртгэ лийг хариуцах загвар; 2.ХБНГУ-ын загвар болох шүүхийн байгууллага бүртгэлийг хариуцах юм.

Манай улсын хувьд Япон Улстай адилаар хуулийн этгээдийн бүртгэлийг (ХЭБ) Засгийн газрын харьяа төрийн захиргааны байгууллага хариуцан хэрэгжүүлдэг боловч бүртгэ-лийн байгууллага агуулгын хяналт (substantive examination) хийх үү, хэлбэрийн хяналт (formal examination) хийх үү гэдэг талаар эрх зүйн тодорхой зохицуулалт хийгээд онолын ойлголт бүрэн төлөвшин тогтоогүй билээ. Үүний улмаас компаниуд улсын бүртгэлд хадгалагдаж буй мэдээлэлд өөрчлөлт оруулах, шинээр үүсгэн байгуулах зэрэг ХЭБ хийлгэхэд тодорхойгүй асуудалтай алхам тутамдаа тулгарах, улмаар бүртгэл хийгдээгүйн улмаас бизнесийн үйл ажиллагаанд саад учрах, доголдол гарах зэрэг эрсдэл бий болж байна.

Энэхүү судалгааны зорилго нь ХЭБ, тухайлбал, компанийн бүртгэлтэй холбоо бүхий маргааныг шийдвэрлэж буй ЗХШ-ийн шийдвэр, магадлал, тогтоолд компанийн эрх зүйн үүднээс дүн шинжилгээ хийж, ЗХШ (дагнасан шүүх) болон ИХШ (ерөнхий харьяаллын шүүх)-ийн харьяаллын асуудал, өргөн утгаараа хувийн болон нийтийн эрх зүйн зөрчил компанийн эрх зүйн харилцаанд хэрхэн үүсэж байгааг тогтооход оршино.
Түлхүүр үг
Хуулийн этгээдийн бүртгэл, шүүхийн шийдвэрийн дүн шинжилгээ, компанийн эрх зүй, компанийн бүртгэл, ерөнхий харьяаллын шүүх, дагнасан шүүх, хувийн болон нийтийн эрх зүйн зөрчил
Бичигдсэн огноо
2022-09-09
Хуудсын тоо
81
Хэл
Монгол
Байршуулсан огноо
2022-10-06
Товч мэдээлэл үзсэн
350
Бүрэн эхээр нь үзсэн
18
Эшлэлийн тоо
22
Санал болгож буй эшлэлийн загвар
Нээлттэй Нийгэм Форум Батболдын Амарсанаа, Сарангэрэлийн Батбаяр “Хуулийн этгээдийн бүртгэлтэй холбоотой маргаан шийдвэрлэж буй шүүхийн шийдвэрийн үндэслэлтэй байдал (иргэн, захиргааны шүүхийн хэргийн харьяаллын давхцал)” (2022), ... дахь/дэх тал. Legaldata-аас унших боломжтой: https://legaldata.mn/b/1362
Цуглуулганд нэмэх
Бүтээлийг цуглуулгандaa нэмэхийн тулд нэвтэрсэн байх шаардлагатай.
Бүртгэлтэй бол нэвтрэх | Бүртгэлгүй бол бүртгүүлэх